De Complotdenker 'Complotdenken' is inmiddels een zo clichématig begrip dat de toehoorder die ermee geconfronteerd wordt, zijn aandacht en scherpte direct laat varen. Begrijpelijk, want wie in beginsel zijn uitkomst bepaald heeft, in zoverre dat alleen de invulling nog moet worden aangepast, die voegt voor de luisteraar niets toe, maar vermoeit ieders gehoor. Natuurlijk is de Complotdenker gedoemd te mislukken. Zijn uitkomsten staan immers bij voorbaat vast. De tragiek is alleen dat het complotverslaafde brein hem veelal wordt toegeschreven. Niet omdat hij raaskalt, maar omdat hij uit de toon valt. Waarmee het begrip, 'Complotdenken', benauwder is dan de persoon die het etiket krijg opgespeld. Diens gedachten wijken juist af van wat gewoon, gebruikelijk of cliché is. Ironisch genoeg is daarom het beginsel van het complotdenken, namelijk de beperkte vooringenomen visie, overtuigender aanwezig bij degene die de norm-afwijkende gedachte bij voorbaat afwijst, eventueel met Het Complotdenken als excuus, dan bij degene die van reeds lang geëffende paden openlijk durft af te wijken. Horizonvernauwing door een te stevig omarmd begrip gaat natuurlijk ook op voor de gelovige, de communist, de idealist of de kapitalist en zelfs voor de atheïst. Maar terwijl die laatste classificaties verkozen kunnen zijn door betrokkene zelf, is de tot complotdenker gedefinieerde persoon geheel overgeleverd aan hoe de-collectiviteit-hem-gedefineerd-heeft. Probeer met deze |
 |
beperkende oordeelsvorming maar eens iets duidelijk te maken. Niemand kijkt of luistert voor enig moment serieus. Bij de complotdenker wordt de beperking per direct opgelegd door hem een benepen denkstrategie toe te dichten. Zijn aanloop tot het ontvouwen van... wat daar aan potentieel ook zou hebben ingezeten. Waarmee de kans om meer te zijn dan een hardloper - nauwelijks los uit de startblokken al met het nakijken - in de kiem wordt gesmoord. Propaganda De mens toonde in alle tijden een sterke neiging tot het construeren van logische en voor het brein inzichtelijke wereldbeelden. In het verlengde van vele religies, doctrines, idealen en andere overtuigingstelsels, waarbij identificatie en contrôle belangrijker bleken dan de intrinsieke betekenis, vormt het clichébegrip wellicht de kleinste eenheid of begripsdrager waaraan een collectieve beeldvorming kan worden ophangen. Waarmee de bezwerende kracht van dit begrip als propagandistische toepassing, pijnlijk wordt verklaard. Noem iemand een complotdenker en de persoon is uitgeschakeld, monddood en passé. Dit los van de manier hoe diegene zich inhoudelijk heeft voorbereid en los van de vraag of die persoon werkelijk een complotdenker is. Complotdenken als clichébegrip is zo doordrenkt van een gedeeld (collectief) denkpatroon dat het in staat is het kritisch vermogen probleemloos te passeren. 'Complotdenken' als begrip, niet zelden doeltreffend ingezet om mensen het zwijgen op te leggen, treft direct een diepe overtuiging, zonder dat enige reflectie of twijfel ontstaat over de juistheid van het gebruik. Maar hoewel een ieder zich aan dit wonderlijke krachtenspel van betekenissen in meer of mindere mate vertilt, is het vooral het bewuste gebruik - zeg gerust misbruik - van de verbloemende kracht van het woordcliché, waarmee de kwaadwillende wonderen kan verrichten. |
1 |
|---|
9/11 Natuurlijk zou het schoolvoorbeeld, van "De Complotdenker" als clichébegrip, op deze plek niet af zijn zonder hierbij de aanslagen van 11 september 2001 te betrekken. Het is een fascinerende, ernstige en uiterst effectieve combinatie, want deze aanslagen overtroffen alles wat de moderne mens in het collectieve geheugen aan rampenscenario's tot dan toe had opgeslagen. Met andere woorden: de aanslagen zelf waren verre van cliché. Gebrek aan referentiepunten maakten dat het verstand verbijsterd werd en dat mensen koortsachtig zochten naar de beste verklaring van het moment. Want nogmaals, de mens zoekt orde. De geest rust niet eerder dan wanneer er structuur is gevonden of een basis in de vorm van ideeën en gedachten waaraan men zin of betekenis kan ontlenen. In die context - of liever in het gebrek aan context - schuilt in elk mens de neiging om het complot tot leven te roepen. Ofwel een visie te scheppen waarin men meent te kunnen begrijpen of bevatten, ook al blijkt deze visie aan een snelle ontwikkeling onderhevig of achteraf zelfs onjuist. Al Qaeda en Taliban ontkenden stellig Een dag na de aanslagen van 11 september stond Sadam Hoessein op de hitlijst van het Amerikaanse ministerie van Defensie. Osama bin Laden als directe dader gonsde ook direct door de ether, hoewel de massamoord in New York City en in Washington nog geen enkele vorm van hard bewijs had opgeleverd en bewijzen in de vorm van tonnen staal al snel werden afgevoerd. Woordvoerders van de Taliban en Al Qaeda ontkenden aanvankelijk resoluut iedere verantwoordelijkheid. Het vervolg kennen we van k vage en ongesynchroniseerde filmpjes, alsof het machtige Al Qaeda zelfs na 2001 nog steeds niet over een simpele Sony Handicam kon beschikken. De lezer denkt nu vast dat ik begonnen ben hem of haar ervan te overtuigen dat Al Qaeda onschuldig is. Of dat ik als een Jehova Getuige eindelijk ben aangeland bij mijn eigen geloof en op dit moment mijn voet tussen de deur plaats (ook weer een cliché). Die lezer heeft het mis. Wat ik zeggen wil is dat de razendsnelle inprenting van de schuldigen van 9/11, door een gezaghebbende instantie als de Amerikaanse regering, het schoolvoorbeeld is van een complottheorie die ten onrechte, want onbewezen, als een werkelijkheid op het collectieve brein is losgelaten. |
|
De menselijke perceptie die in chaos snakte naar
|
2 |
|---|
Uiteraard ontken ik niet dat ook onder de vele critici van de officiële 9/11 theorie, er een aantal notoire complotdenkers rondloopt. Althans, mensen bij wie het complotdenken met recht typerend mag worden genoemd. Dit zijn niet altijd de meest geruislozen, want zij brengen een boodschap die in eigen optiek wellicht wereldreddend is, maar die vreemd genoeg vooral aan elkaar, de reeds overtuigden, gericht blijft. Het is deze betrekkelijk kleine groep die door tegenstanders gretig wordt aangehaald om daarmee de veel grotere groep critici te vereenzelvigen. Zoals gezegd zijn mensen geneigd hun ideeën en gedachten te vormen binnen zekere vertrekpunten die al bij voorbaat vast liggen, en is het de mate van vooringenomenheid die bepaalt in hoeverre personen iets geheel nieuws in overweging kunnen nemen. Bij veel critici van het officiële verhaal over 9/11 valt een mate van rigiditeit niet te onkennen. Maar zeker ook niet bij voorvechters van de officiële complottheorie van 9/11. Waarbij opgemerkt dat de wetten van propaganda door deze laatsten tot het uiterste zijn opgerekt en benut. Verstrengeling regeringsofficials en nieuwsmedia Door in te spelen op emoties, moraal, schuldgevoelens en vaderlandsliefde, heeft een denkmaffia van terreurdeskundigen elke poging tot kritisch denken weten te herkaderen tot een vijandige daad. Niet alleen als een teken van anti-Amerikanisme, maar ook als het bewijs van een morbide geloof in het kwade. Wie zich in de Amerikaanse pers kritisch uitliet over 9/11 werd in pek en veren gedrenkt. In het gunstigste geval was zo iemand een complotdenker. Fox-News van Australiër en mediamagnaat  Rupert Murdoch  heeft ontelbare columns en shows gewijd aan het bestrijden van kritische geluiden. Critici worden bij het geringste kritische geluid betiteld als gevaarlijk en anti-Amerikaans. Met
publiciteitsoffensieven waarin niet velddeskundigen maar regeringsofficials domineerden, werd het
tolerantieniveau van het grote publiek op een minimum gehouden. Wie te kritisch was kon zijn biezen pakken,
|
|
was staatsvijand nummer één. De hype was geboren, nieuwsmedia die zich vastbeten op waarheidsvinding werden teruggefloten door bezorgde of boze adverteerders. Wie niet voor was, was tegen! Terug bij de Complotdenker Maken tot complotdenker gedefinieerde critici zich werkelijk schuldig aan complotdenken? Kortom: staat het oproepen van vragen of het niet accepteren van antwoorden gelijk aan complotdenken? Wat wil het geval? Terwijl critici van de officiële complottheorie over 9/11 lukraak gaten kunnen schieten in een allerbelabberdste onderbouwing, schreeuwen verdedigers van dit officiële verhaal om het hardst dat critici zelf ook met een complot moeten komen. Volgens hen moeten de zogenaamde 'truthers' met een coherente tegenverklaring, inclusief bewijslast, hun kritiek op de officiële lezing hard maken. Een bizarre eis. Van de criticus wordt een complotversie geëist die de regering van de Verenigde Staten schuldig verklaart, inclusief bewijsvoering! Alsof dat de tol is die een criticus voor zijn kritiek verplicht is te betalen. Alsof het onvoldoende is om met gefundeerde kritiek onjuistheden of zwakten in verklaringen van anderen bloot te leggen, wat in dienst van waarheidsvinding in wezen de kerntaak van het journalistieke metier zou behoren te zijn. Het is de officiële lezing waarbij het steeds aan onafhankelijkheid en betrouwbare bewijsvoering ontbroken heeft. Dat is de reden waarom critici een onafhankelijk onderzoek tot de doelstelling en de focus van hun activiteiten hebben gemaakt. De officiële waarheid staat intussen zonder deugdelijk bewijs in het collectieve bewustzijn gegrift. De bestaande (officiële) bewijsvoering zou in elk valide strafproces geen schijn van kans maken. Maar terwijl de kritiek als een natuurverschijnsel opborrelde en inmiddels door velen wordt gedragen, blijven sommigen niet zonder fanatisme de oude propaganda verdedigen en wordt inhoudelijke kritiek weggewoven als een hardnekkig en ziekelijk complotdenken! Is de criticus verplicht om zijn kritiek te onderbouwen door een tegenhypothese te leveren? Is het niet voldoende als men degene die waarheid claimt confronteert met de inconsistenties van zijn eigen theorie? Moet de wetenschapper die de werkhypothese van een collega onderuit haalt, bijvoorbeeld de claim om AIDS te kunnen genezen, vervolgens zelf met een remedie komen? Natuurlijk niet! Het is al voldoende om gaten te schieten in de stellingen die men naar voren brengt. Degene die waarheid claimt moet zelf zijn bewijs kunnen verdedigen. En anders zal zijn waarheid sneuvelen. |
3 |
|---|
Terug blikkend op ontwikkelingen rond waarheidsvinding van 9/11, kan worden geconstateerd
dat de groep verdedigers van het officiële 9/11 verhaal zichzelf voor een belangrijk deel heeft verloren in alle stereotypen van het complotdenken. Een officiële complottheorie wordt met alle macht verdedigd, terwijl critici van deze geïndoctrineerde 'werkelijkheid' worden bestreden met het argument dat juist zij de complotdenkers zijn; fantasten, niet in staat hun gedachten tot een logisch en coherent verhaal te smeden. Een gotspe. Je moet er maar opkomen en je dan nog niet realiseren dat juist de hang naar coherentie in een onvoldoende onderzochte werkelijkheid, de moeder is van alle complottheorieën. De Criticus De criticus daarentegen bleef stoïcijns. Weigerde om zich over te geven aan de versimpelde, afgeronde en logisch consistente totaalhypothesen waartoe hij werd verleid, ondanks de schokkende journalistiek van de ontkenning, waarin hij continu werd gemarginaliseerd en voor gek versleten  . Niet dat De Criticus meer weet dan anderen, maar hij is bereid toe te geven wat hij niet weet. Bereid om te twijfelen aan welke waarheid dan ook. Hierdoor in staat om met nieuwe informatie zijn beeldvorming steeds bij te stellen. Zijn visie is pas coherent als valide bewijsvorming alle gaten heeft gedicht. Dat de Twin Towers zouden zijn opgeblazen met explosieven is niet de waarheid van de Criticus tegen die van het Officiële Verhaal. Het opblazen van de Twin Towers is slechts een hypothese die door vele critici is verkozen boven de grove en onbewezen stellingen van een Amerikaanse overheid die zich al vele malen onbetrouwbaar toonde. Controlled demolition als werkhypothese is veel waarschijnlijker dan het verklaringsmodel van volledige instortingen door schade en brand. Gebeurtenissen die zich zonder enig precedent op 11 september voor de eerste maal en gelijk in drievoud hebben voorgedaan (WTC1, WTC2 en WTC7). Doctrine of bewijs? Conclusies over de gebeurtenissen zijn eenzijdig en te snel door politici wereldkundig gemaakt. Deskundigen uit het veld werden stelselmatig gemeden. VN-waarnemers waren taboe. Nieuwsmedia gaven zich massaal over aan de onderbuikgevoelens van hun lezers en schonken hun podia aan elke regeringsofficial die om wraak riep. Ook vanouds progressieve kranten als The New York Times en Washington Post sloten zich daarbij kritiekloos aan. Een vermaarde columnist als William Safire  (NYT), onlangs op 27/09/09 overleden, waarvan de Volkskrant jarenlang vertaalde stukken plaatste, sprak zich onomwonden uit vóór een oorlog tegen Irak, |
|
inclusief alle eenzijdige argumenten die de regering Bush in niet aflatende herhalingen |
4 |
|---|
|
|---|
is nog
voortvluchtig en wordt officieel niet eens voor de aanslagen gezocht) was het slechts een
kwestie van tijd voordat de kritiek goed zou losbarsten.
aan de man bracht. 
